Kujawskie lekcje retencji – Relacja z wyjazdu studyjnego

Autor: Izabela Świgoń, Dział Technologii Produkcji Rolniczej
Data publikacji: 22 września 2026 r.

Zatrzymywanie wody w rowach melioracyjnych, wykorzystanie zbiorników pokopalnianych, budowa zastawek oraz odtwarzanie śródpolnych oczek wodnych – to tylko niektóre z praktycznych rozwiązań, jakie doradcy rolniczy podpatrywali na Kujawach.

W dniach 7–9 września 2026 roku odbyło się wyjątkowe szkolenie wyjazdowe ukierunkowane na dobre praktyki i rozwiązania retencyjne na przykładzie Kujaw pt. „Dobre praktyki, gospodarowanie wodą na obszarach wiejskich”, zorganizowane przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Szkolenie miało charakter teoretyczno-praktyczny, łącząc wykłady stacjonarne z wizytami w obiektach hydrotechnicznych oraz gospodarstwach rolnych. W warsztatach terenowych Zachodniopomorski Ośrodek Doradztwa w Barzkowicach reprezentowały: Izabela Świgoń, koordynator Lokalnych Partnerstw ds. wody w województwie zachodniopomorskim oraz Marlena Caspari, sekretarz Rady Partnerstwa LPW powiatu sławieńskiego.

Kujawy to jeden z regionów Polski najbardziej dotkniętych strukturalnym deficytem wody i postępującym procesem stepowienia. To właśnie tam wypracowano i wdrożono pionierskie rozwiązania, które pokazują, że skuteczna walka ze zmianami klimatycznymi w rolnictwie jest możliwa. W trzydniowym wyjeździe studyjnym wzięli udział doradcy, którzy na co dzień pomagają rolnikom w optymalizacji gospodarowania zasobami wodnymi.

Teoria i nowoczesne technologie

Szkolenie rozpoczęło się w Inowrocławiu od intensywnego bloku wykładowego. Eksperci omówili m.in. założenia projektu „Inomel”, który udowadnia, że tradycyjna melioracja nie musi kojarzyć się wyłącznie z szybkim odprowadzaniem wody – odpowiednio zarządzana, może i powinna służyć jej zatrzymywaniu. Zaprezentowano również, jak w analizach hydrologicznych i precyzyjnym doradztwie wodnym pomagają nowoczesne narzędzia GIS (systemy informacji geograficznej stosowane w analizach hydrologicznych) oraz jak racjonalnie i bezpiecznie dla środowiska korzystać z wód podziemnych i powierzchniowych.

Drugi dzień upłynął pod znakiem imponujących obiektów hydrotechnicznych. Uczestnicy odwiedzili m.in. miejscowości Barłogi, Ochle oraz Teresewo. Doradcy mieli okazję z bliska zobaczyć, jak funkcjonuje retencja korytowa oraz jak realizuje się zaawansowane technicznie przerzuty wód między zlewniami (w tym przerzut wody z Noteci do zbiornika Lubstów). To kluczowe rozwiązania pozwalające zasilać w wodę rejony skrajnie deficytowe.

Praktyka u rolników – efekt gąbki i naturalna mikroretencja

Sercem wyjazdu były jednak wizyty w gospodarstwach rolnych, gdzie teorię przekuto w codzienną praktykę.

W gospodarstwie Pawła Barczaka w Rojewie dyskutowano o barierach ekonomicznych i organizacyjnych, z jakimi mierzą się rolnicy chcący prowadzić zrównoważoną gospodarkę wodną.

Z kolei w gospodarstwie Andrzeja Koconia w Dobrczu uczestnicy zobaczyli modelowe przykłady tzw. mikroretencji. Właściciel z sukcesem wykorzystuje systemy zastawek, odtworzone oczka wodne oraz naturalne mokradła. Rozwiązania te, w połączeniu z dbałością o pasy zadrzewień śródpolnych, pozwalają utrzymać optymalne uwilgotnienie gleby nawet w okresach długotrwałego braku opadów.

Podsumowanie, czyli wnioski dla naszego regionu

Wyjazd studyjny pozwolił na pogłębienie wiedzy, jak również podpatrzenie rozwiązań technicznych, które warto zaproponować do realizacji w naszym regionie. Doradcy rolni z naszego Ośrodka w trakcie szkoleń i spotkań z rolnikami poruszają ważne zagadnienia w zakresie racjonalnej gospodarki wodnej, istotne zwłaszcza w dobie zmian klimatycznych. Są to takie kwestie jak:

• edukowanie w zakresie systemów dwufunkcyjnych, czylidoradzanie, jak za pomocą prostych urządzeń regulacyjnych (np. zastawek) przekształcić istniejące rowy melioracyjne w systemy zatrzymujące wodę na polach.
• upowszechnianie mikroretencji za pomocąnajprostszych metod np. poprzez odtwarzanie małych zbiorników, tworzenie stref buforowych i sadzenie zadrzewień śródpolnych (które chronią glebę przed wysuszającym wiatrem) – przynoszą natychmiastowe efekty.
• wsparcie z PS WPR 2023–2027, Szerokie upowszechnianie wiedzy o ekoschematach obszarowych, rolnictwie węglowym oraz dotacjach inwestycyjnych na zarządzanie wodą w ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027 (np. pozyskiwanie dotacji inwestycyjnych na budowę zbiorników na deszczówkę czy na nowoczesne, energooszczędne systemy nawadniania kropelkowego)

Wdrożenie tych praktyk to nie tylko ochrona środowiska, ale przede wszystkim zabezpieczenie plonów i stabilność ekonomiczna gospodarstw w obliczu coraz częstszych susz.

Nowy impuls dla Lokalnych Partnerstw ds. Wody (LPW)

Kryzys wodny nie kończy się na miedzy jednego gospodarstwa – woda płynie w układzie zlewniowym, dlatego walka z suszą wymaga współdziałania wielu podmiotów. Doświadczenia z Kujaw pokazują, jak ogromną rolę w tym procesie odgrywają Lokalne Partnerstwa ds. Wody (LPW), koordynowane przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego. Doświadczenia LPW w województwie kujawsko-pomorskim wyraźnie pokazują, że kluczem do sukcesu jest współpraca samorządów, rolników, spółek wodnych oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Praktyczne przykłady wykorzystania zbiorników pokopalnianych czy przerzutów międzyzlewniowych to gotowe inspiracje do tworzenia długoterminowych strategii przez samorządy we współpracy z PGW Wody Polskie oraz beneficjentami czyli rolnikami.

Zaprezentowane podczas szkolenia systemy informacji geograficznej (GIS) to nowoczesne narzędzie, które może w przyszłości posłużyć doradcom do dokładniejszego mapowania problemów hydrologicznych w regionie. Systemy te pomogą członkom LPW (samorządom, rolnikom, spółkom wodnym) w precyzyjnym wskazywaniu miejsc, gdzie interwencja i budowa infrastruktury retencyjnej są najbardziej pilne.

Warsztaty zostały zorganizowane na bardzo wysokim poziomie merytorycznym i logistycznym. Połączenie wiedzy eksperckiej (dr Bogumił Nowak IMGW-PIB, prof. dr hab. inż. Roman Rolbiecki Politechnika Bydgoska, dr inż. Ewa Kanecka- Geszke ITP-PIB w Falentach, dr hab. Michał Habel UKW w Bydgoszczy) z bezpośrednią wizytacją obiektów inżynieryjnych oraz prezentacją działających rozwiązań w gospodarstwach praktyków pozwoliło na pełne zrozumienie problematyki. Sprawna organizacja transportu terenowego znacząco wpłynęła na efektywność wyjazdu. Tematyka szkolenia doskonale odpowiada na bieżące wyzwania klimatyczne i bezpośrednio wspiera codzienną pracę doradców ds. gospodarki wodnej.