Narzędzia i metody wykorzystywane dla prawidłowej sygnalizacji i monitoringu

Współczesne rolnictwo wymaga racjonalnej ochrony roślin z ograniczeniem stosowania pestycydów i dążeniem do produkcji przyjaznej środowisku (Ustawa z 2001 r.). Kluczową rolę w integrowanej ochronie roślin odgrywają monitoring i sygnalizacja agrofagów (Bieńkowski, 2018; Górny, 2021). Od 2014 r. w Polsce obowiązuje systemowa obserwacja organizmów szkodliwych (Rozporządzenie MRiRW, 2014), wspierana m.in. przez Instytut Ochrony Roślin – PIB i portal www.agrofagi.com.pl (IOR–PIB, 2020).

INTEGROWANA PRODUKCJA ROŚLIN – ZAŁOŻENIA

Integrowana Produkcja Roślin (IP) polega na prowadzeniu upraw z wykorzystaniem metod przyjaznych środowisku, minimalizujących stosowanie chemii (Jajor i in., 2019). Udział w systemie IP wymaga przestrzegania metodyk zatwierdzonych przez GIORiN, racjonalnego nawożenia, dokumentacji działań i uzyskania certyfikatu jakości. Wsparciem prawnym jest Ustawa o Planie Strategicznym dla WPR 2023–2027 (Ustawa, 2023). IP realizuje cele Dyrektywy 2009/128/WE i krajowych rozporządzeń, określających zasady dobrej praktyki ochrony roślin.

MONITORING I SYGNALIZACJA AGROFAGÓW

Monitoring to stała obserwacja występowania szkodników, chorób i chwastów, natomiast sygnalizacja umożliwia prognozowanie zagrożeń (Bieńkowski, 2018; agrofagi.com.pl, 2025). Dane meteorologiczne i obserwacje terenowe stanowią podstawę do planowania zabiegów ochronnych (Tratwal, Kubasik, Mrówczyński, 2017).

NARZĘDZIA MONITORINGU

Stosowane narzędzia dzielą się na:

  • proste (czerpak entomologiczny, naczynia żółte, pułapki lepowe, feromonowe, świetlne i przynętowe, pułapki Barbera, izolatory entomologiczne);
  • pomocnicze (lupa, binokular, mikroskop);
  • złożone (aspirator Johnsona, łapacze zarodników).
    Nowoczesne urządzenia, takie jak łapacze zarodników (Burkard, JetSporeTrap), umożliwiają wczesne wykrywanie chorób (West & Kimber, 2015; Strażyński i in., 2018).

MODELE PREDYKCYJNE I SYSTEMY WSPOMAGANIA DECYZJI

Nowoczesne systemy, m.in. eDWIN, wykorzystują dane meteorologiczne, biologiczne i geolokalizacyjne (GIS, GPS) do prognozowania zagrożeń i ustalania optymalnych terminów zabiegów (IOR–PIB, 2020; Brown, 2019). Kalkulatory progów ekonomicznej szkodliwości oraz aplikacje mobilne (AgroExpert, Agrivi, Cropwise, PIORiN) wspierają rolników w podejmowaniu decyzji w czasie rzeczywistym.

METODY MONITORINGU

  • Test kopertowy – służy do wczesnego wykrywania fuzariozy kłosów zbóż. Pozwala określić moment konieczności zabiegu fungicydowego.
  • Monitoring fenologiczny – opiera się na zależności między fazami rozwojowymi roślin a cyklem życia agrofagów. Obserwacje roślin wskaźnikowych (np. czeremchy, trzmieliny, bzu, jabłoni, rzepaku) umożliwiają precyzyjne planowanie zabiegów (Adamczewski & Matysiak, 2011; Praczyk & Kierzek, 2020).

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Monitoring i sygnalizacja agrofagów stanowią fundament integrowanej ochrony roślin. Umożliwiają ograniczenie stosowania pestycydów i racjonalne planowanie zabiegów. Skuteczność systemu wynika z połączenia obserwacji terenowych, danych meteorologicznych i cyfrowych narzędzi wspomagania decyzji. Dalszy rozwój powinien koncentrować się na automatyzacji analiz, rozwoju sieci monitoringu i edukacji rolników w zakresie nowych technologii.

LITERATURA

  1. Ustawa z dnia 18 czerwca 2001 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. 2001 nr 29 poz. 299).
  2. Bieńkowski T., Metody monitoringu szkodników roślin uprawnych, Wyd. AR Poznań, 2018.
  3. Górny A.G., Monitorowanie agrofagów – narzędzia i metody, Monografia IOR-PIB, 2021.
  4. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 sierpnia 2014 r. w sprawie integrowanej ochrony roślin (Dz.U. 2014 poz. 1085).
  5. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Agrofagi roślin uprawnych w Polsce, Poznań 2020.
  6. Jajor E., Strażyński P., Mrówczyński M. (red). 2019. Metodyka Integrowanej Produkcji Rzepaku Ozimego oraz Jarego, IOR-PIB.
  7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027.
  8. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r.
  9. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie wymagań integrowanej ochrony roślin.