Tradycyjnie 2 lutego na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień Mokradeł (World Wetlands Day). To międzynarodowe święto zostało ustanowione w celu podkreślenia kluczowej roli mokradeł w funkcjonowaniu ekosystemów i ochronie zasobów wodnych. Data ta upamiętnia podpisanie w 1971 roku Konwencji Ramsarskiej – jednego z najstarszych globalnych porozumień środowiskowych, którego celem jest ochrona obszarów wodno-błotnych o znaczeniu międzynarodowym.
W 2026 roku obchody odbywają się pod hasłem: „Mokradła i wiedza tradycyjna – celebrowanie dziedzictwa kulturowego” (Wetlands and Traditional Knowledge: Celebrating Cultural Heritage). Hasło to zwraca uwagę na fakt, że mokradła nie są wyłącznie obiektami przyrodniczymi, lecz również przestrzeniami głęboko zakorzenionymi w historii, kulturze i tożsamości lokalnych społeczności. Wiedza tradycyjna, przekazywana z pokolenia na pokolenie, odgrywała i nadal odgrywa istotną rolę w ochronie tych ekosystemów oraz w zrównoważonym gospodarowaniu wodą – szczególnie w dobie nasilających się susz i zmiany klimatu. Grafika tegorocznego święta podkreśla globalne połączenie ludzi z terenami podmokłymi oraz wagę tradycyjnej wiedzy przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
W Polsce rokrocznie Światowy Dzień Mokradeł obchodzony jest przez liczne instytuty, uczelnie i stowarzyszenia. Przykładem jest np. Światowy Dzień Mokradeł 2026 – Mokradła i wiedza tradycyjna w Pałacu Sobieszów. W kilkudniowym programie są m.in. wykłady, warsztaty, spacer z przewodnikiem i plenerowe dźwięki przyrody. Centrum Przyrodniczo‑Edukacyjne Karkonoskiego Parku Narodowego zaprasza na wykłady
o karkonoskich torfowiskach, warsztaty wodne z tworzenia kompozycji roślinnych
w terrarium, performance muzyczno‑fotograficzny z odgłosami przyrody, wodne ciekawostki na wystawie „Klimatyczne Karkonosze” – zwiedzanie ekspozycji z udziałem edukatora o znaczeniu mokradeł: retencja wody, ochrona bioróżnorodności, łagodzenie skutków zmian klimatu, mikroskopijny świat wody – pokaz wodnej przyrody pod mikroskopem. Kolejną atrakcją jest Mokradłowy Szyfr Natury – spacer z przewodnikiem po Stawach Sobieszowskich. Na zakończenie 7.02.2026 r. odbędzie się wykład w Pałacu Sobieszów „Woda historycznie – o historii gospodarki wodnej u podnóża Karkonoszy
i jej wpływie na rozwój osad, rzemiosła i rolnictwa”.
Dla kampanii „Stop Suszy! Start Retencji!” mokradła to jeden z filarów skutecznego przeciwdziałania deficytowi wody. Ich ochrona i odbudowa to ważna inwestycja na przyszłość w bezpieczeństwo wodne i odporność ekosystemów wobec skutków suszy.
Centrum Ochrony Mokradeł (CMOK) dla upamiętnienia Światowego Dnia Mokradeł zorganizowało w spacer przyrodniczy na mokradła Konstancina – Jeziorny na Łęgi Oborskie i Łąki Oborskie, a także wykłady, panele i rozmowy o bagnie na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ponadto członkowie CMOK są niezwykle intensywnie zaangażowani w ochronę terenów bagiennych m.in. poprzez opracowanie projektu Strategii ochrony obszarów wodno-błotnych. Właśnie 2 lutego 2026 r. w Światowym Dniu Mokradeł, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska udostępniła projekt do konsultacji. Zespół CMOK gorąco zachęca do udziału w konsultacjach, które potrwają do 23 lutego br. Link do dokumentu oraz formularza zgłaszania uwag:
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Mikołaj Dorożała wyraził nadzieję, że Strategia ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce zostanie przyjęta najpóźniej na początku 2027 r. Dokument został oficjalnie wpisany do wykazu prac rządu w 2026 r.
Dlaczego mokradła są tak ważne?
Mokradła to zróżnicowana grupa ekosystemów obejmująca m.in. bagna, torfowiska, rozlewiska rzeczne, mokre łąki, starorzecza, deltowe obszary rzeczne, estuaria (lejkowate ujścia rzeki),
a także płytkie jeziora i stawy. Wspólną cechą tych terenów jest okresowe lub stałe nasycenie wodą, które warunkuje ich unikalne właściwości biologiczne i hydrologiczne
Tereny podmokłe są jednymi z najbardziej produktywnych ekosystemów na Ziemi. Korzyści, jakie zapewniają ludzkości są nie do przecenienia. Tzw. „usługi ekosystemowe”, począwszy od zaopatrzenia w słodką wodę, żywność i materiały budowlane, przez różnorodność biologiczną, retencję wody i stabilizację obiegu hydrologicznego, oczyszczanie wody z biogenów
i zanieczyszczeń, magazynowanie węgla po kontrolę powodzi, zasilanie wód gruntowych
i łagodzenie skutków zmian klimatu. Tereny podmokłe zajmują zaledwie około 6% powierzchni Ziemi, ale na tych terenach swoje środowisko do życia ma aż 40% wszystkich gatunków roślin i zwierząt.
Pomimo tak ważnej roli w przyrodzie, mokradła stanowią najbardziej zagrożony ekosystem. Według Konwencji Światowego Dziedzictwa i Konwencji Ramsarskiej od początku ubiegłego wieku zniknęło już 64% światowych mokradeł. W dalszym ciągu utrzymuje się ten niekorzystny trend. Według raportu Global Wetland Outlook, mokradła zanikają trzy razy szybciej niż lasy naturalne. Ochrona mokradeł jest kluczowym zadaniem ludzkości w celu poprawy naturalnej zdolności krajobrazu do zatrzymywania wody.
Mokradła działają jak naturalne gąbki: w okresach nadmiaru wody magazynują ją,
a w okresach niedoboru powoli ją uwalniają, zasilając rzeki, gleby i wody podziemne. Ich degradacja prowadzi do szybkiego odpływu wód opadowych, obniżenia poziomu wód gruntowych oraz przesuszenia gleb. Odtwarzanie i ochrona mokradeł jest zatem jednym
z najskuteczniejszych i najtańszych narzędzi przeciwdziałania skutkom suszy, znacznie bardziej trwałym niż rozwiązania techniczne oparte wyłącznie na infrastrukturze.
Współczesna ochrona mokradeł coraz częściej podkreśla potrzebę łączenia wiedzy naukowej
z doświadczeniem lokalnych społeczności.
Temat przewodni tegorocznego Światowego Dnia Mokradeł zwraca uwagę na wiedzę tradycyjną i lokalną, która przez wieki kształtowała relacje ludzi z terenami podmokłymi. W wielu regionach świata społeczności żyjące w sąsiedztwie mokradeł wypracowały sposoby użytkowania tych obszarów, które nie prowadziły do ich degradacji, lecz wspierały ich trwałość. Przykłady obejmują:
- ekstensywne użytkowanie mokrych łąk,
- sezonowe wypasy i koszenie,
- tradycyjne rybołówstwo i zbieractwo,
- naturalne metody regulacji wody bez jej trwałego odprowadzania.
Mokradła jako naturalne bufory klimatyczne
W dobie zmian klimatu, gdzie coraz częściej mamy do czynienia z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, torfowiska regulują lokalny mikroklimat, magazynują ogromne ilości węgla i stabilizują stosunki wodne na dużym obszarze.
Odtwarzanie torfowisk to nie tylko działanie na rzecz klimatu, to również szansa na rozwój biogospodarki. Biomasa bagienna jest surowcem interesującym dla przedsiębiorców
z różnych branż. Na rynku pojawia się m.in. coraz więcej paludikulturowych materiałów budowlanych i izolacyjnych. Są to np.:
1. Panele akustyczne z biokompozytu na bazie grzybni;
2. Płyty konstrukcyjne z rozdrobnionych liści pałki wodnej;
3. Tynk gliniany z domieszką włókien pałki wodnej;
4. Drogowe ekrany akustyczne;
5. Drogi i ścieżki z wiązek wierzby.
Hasło tegorocznego Światowego Dnia Mokradeł 2026 przypomina, że powinniśmy spojrzeć na otaczającą nas przyrodę ze zrozumieniem zachodzących w niej procesów,
z szacunkiem dla różnorodności flory i fauny oraz z poczuciem jedności i wspólnoty,
że Ziemia jest domem dla nas wszystkich. Odtwarzanie właściwych relacji człowieka
z przyrodą pomoże nam zrozumieć, że ochrona jej bogactwa to nasza wspólna odpowiedzialność.
Co możemy zrobić dzisiaj dla ochrony terenów podmokłych?
- zwiększać świadomość społeczną na temat znaczenia mokradeł,
- promować ochronę i odtwarzanie naturalnej retencji,
- uwzględniać wiedzę tradycyjną w planowaniu środowiskowym,
- wspierać rozwiązania oparte na przyrodzie.
Opracowano na podstawie:
https://www.gov.pl/web/klimat/konsultacje-spoleczne-strategii-ochrony-obszarow-wodno-blotnych-w-Polsce-wraz-z-planem-dzialanhttps://www.worldwetlandsday.org/
