W dniach 17–21 listopada 2025 r. odbył się wyjazd studyjny pn. „Klimatyczne aspekty uprawy i pielęgnacji winorośli”, zrealizowany przez Zachodniopomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Barzkowicach w ramach Planu Operacyjnego KSOW+ na rok 2025.
Wizyta na Sycylii, w jednym z najbardziej dynamicznych i charakterystycznych regionów winiarskich Europy, umożliwiła szczegółowe poznanie wpływu warunków klimatycznych i glebowych na uprawę winorośli oraz zaprezentowanie dobrych praktyk stosowanych w gospodarstwach wulkanicznego obszaru Etny.
Region ten wyróżnia się unikalnym terroir — łączeniem żyznych gleb pochodzenia wulkanicznego, dużych różnic wysokości (od ok. 400 do ponad 1000 m n.p.m.), znacznych dobowych wahań temperatur, a także stałej cyrkulacji powietrza. Dzięki temu powstają tu wina o wyjątkowej mineralności, wysokiej naturalnej kwasowości oraz wyrazistej strukturze. Podczas pięciodniowego pobytu uczestnicy odwiedzili sześć winnic prezentujących odmienne podejścia do uprawy i produkcji.
- Passopisciaro (Le Contrade dell’Etna)
Winnica Passopisciaro jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów na zboczach Etny. Słynie z produkcji win oddających charakter tzw. contrade — naturalnych mikroobszarów wyodrębnionych przez różnice w budowie geologicznej i mikroklimacie. Każdy z tych obszarów posiada inną mieszankę popiołów, piasków, tufów i bazaltów, co przekłada się na różnice w dojrzewaniu owoców.
Podczas wizyty omówiono wpływ wysokości na opóźnienie wegetacji, utrzymanie kwasowości oraz kształtowanie aromatów odmiany Nerello Mascalese. Podkreślono również znaczenie tradycyjnej formy prowadzenia krzewów alberello, która sprzyja regulacji wzrostu winorośli w suchych, gorących warunkach.
- Tenuta delle Terre Nere
To jedno z pionierskich gospodarstw apelacji Etna DOC, znane z konsekwentnego podejścia do selekcji działek i oddzielnej winifikacji parcel. Producent jako pierwszy podkreślił znaczenie różnorodności gleb wulkanicznych wokół Etny i ich wpływu na strukturę wina.
Podczas wizyty przybliżono wpływ wysokości (od 600 do ponad 1000 m n.p.m.) na aromatyczność win białych, zwłaszcza Carricante, oraz wytrawny, mineralny charakter czerwonych win z Nerello Mascalese. Omówiono również praktyki związane z ochroną przed erozją, retencją wody oraz ograniczaniem stresu roślin w latach o podwyższonej temperaturze.
- Gambino Vini
Gambino to gospodarstwo łączące nowoczesne technologie produkcji z tradycyjnymi metodami uprawy. Położone na wysokości ok. 800–900 m n.p.m., charakteryzuje się wyjątkową ekspozycją i wyraźnymi różnicami temperatur między dniem a nocą. W trakcie wizyty zaprezentowano rozwiązania dotyczące zrównoważonego gospodarowania wodą, ograniczania skutków zmian klimatu oraz dbałości o bioróżnorodność i zachowanie siedlisk naturalnych. Szczególną uwagę zwrócono na praktyczne podejście do zachowania świeżości owoców oraz wykorzystanie zabiegów poprawiających odporność winorośli na suszę.
- Tenute Orestiadi – La Gelsomina
Winnica położona jest na wschodnich zboczach Etny, gdzie klimat śródziemnomorski łączy się z chłodnym wpływem góry. To połączenie sprzyja harmonijnemu dojrzewaniu owoców oraz zachowaniu intensywnej aromatyczności. Zaprezentowano tu wpływ lokalnych warunków na odmiany typowe dla regionu, takie jak Nerello Mascalese i Catarratto. Omówiono także procesy związane z dojrzewaniem wina oraz rolę tradycyjnych metod produkcji w zachowaniu autentycznego charakteru apelacji.
- Tenute Mannino di Plachi (Viagrande)
Jedna z najstarszych rodzinnych posiadłości w regionie, z bogatą historią sięgającą XIX wieku. W trakcie wizyty przedstawiono nie tylko aspekty enologiczne, ale również perspektywę kulturową i historyczną sycylijskiego winiarstwa. Szczegółowo omówiono wpływ zmian klimatycznych na kondycję winorośli, zwłaszcza przyspieszenie faz rozwojowych roślin, wzrost presji patogenów oraz konieczność dostosowywania terminów zabiegów agrotechnicznych. Uczestnicy mieli również okazję poznać lokalne produkty związane z tradycją regionu.
- Al-Cantàra
Winnica słynie z połączenia sztuki, literatury i wina — etykiety, nazwy win i styl gospodarstwa inspirowane są sycylijską poezją. Położenie w dolinie Alcantara zapewnia unikalny mikroklimat z chłodnymi nocami, dużą amplitudą temperatur i stałą cyrkulacją powietrza.
Podczas wizyty wyjaśniono, jak takie warunki wpływają na zachowanie wysokiej kwasowości owoców, równowagę między dojrzałością a świeżością i rozwój aromatów charakterystycznych dla odmian Etna DOC. Przedstawiono także rolę gleb wulkanicznych i aluwialnych w kształtowaniu mineralności oraz sposobu magazynowania wody, co ma szczególne znaczenie w okresach suszy.
Wyjazd studyjny stanowił okazję do pogłębienia wiedzy na temat wpływu klimatu, gleb wulkanicznych i wysokości upraw na rozwój winorośli, a także poznania nowoczesnych metod produkcji oraz dobrych praktyk w zakresie zrównoważonego rolnictwa. Zaprezentowane rozwiązania i obserwacje umożliwiły spojrzenie na uprawę winorośli z nowej perspektywy, podkreślając rolę lokalnych mikroklimatów w kształtowaniu jakości i charakteru wina.
Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Instytucja Zarządzająca Planem strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
